Gassmanns satire op de wantoestanden op het Italiaanse operatoneel is er een uit een reeks van vele theaterstukken die in de 18de eeuw ontstonden met betrekking tot dit onderwerp. Zij zijn allemaal terug te voeren op Benedetto Marcello’s pamflet Il Teatro alla Moda, dat in bijtend sarcastische stijl ‘adviezen’ geeft aan tekstschrijvers, componisten, zangers (castraten!), zangeressen, theaterdirecteuren, orkestmusici, toneelknechten, decorschilders, dansers, kleermakers, figuranten, souffleurs, kopiisten en last but not least de moeders van grote zangeressen, die als een soort vrouwelijke souteneurs hun dochters ondersteunden. Rainieri de’ Calzabigi, die overigens ook de tekst schreef voor Glucks Orfeo ed Euridice, heeft in zijn drama de naamloze figuren van Marcello ironische namen gegeven en ze tot leven gewekt in een kostelijk tekstboek waarin de domheid van de zangers, de afgunst van librettisten en componisten met veel humor en een scherpzinnige oog voor details zijn geschilderd. In L’Opera Seria staat de repetitie van een serieuze opera die dezelfde avond nog zal worden uitgevoerd! centraal. De problemen zijn echter dusdanig van aard dat gevreesd moet worden voor de kwaliteit van de opvoering: de stertenor blijkt nauwelijks te kunnen lezen, de zangeressen zijn uitsluitend geïnteresseerd in hun kostuums en het aantal aria’s dat zij willen zingen en de componist en librettist gaan met elkaar op de vuist wanneer er wijzigingen moeten worden doorgevoerd. In het laatste bedrijf zien we dan ook hoe de opera flopt en hoe de uitvoerenden onder boegeroep van het publiek haastig het theater verlaten.
Voordat Wolfgang Amadeus Mozart in 1781 naar Wenen kwam,werd het muziekleven in die stad op het gebied van de opera gedomineerd door Antonio Salieri en diens leermeester Florian Leopold Gassmann. Gassmann is een componist die de moeite neemt om zijn operakarakters muzikale individualiteit mee te geven, die interessant instrumenteert en temperamentvol voor orkest weet te schrijven. Hierin sluit hij aan bij het hoge niveau van de instrumentale muziek in het Wenen van die dagen. Mozart liet zich positief over Gassmann uit, in het bijzonder waar het zijn kerkmuziek betrof. Satire maken is altijd lastig en daarom zo zeldzaam,maar nog moeilijker is het voor de componist om muziek zélf te ironiseren en daarbij nog wel een muzikale stijl die niet al te ver van hem zelf afstaat. Met L’Opera Seria slaagde Gassmann echter volmaakt in zijn ‘tour de force’ om twee volkomen gescheiden muzikale talen en werelden enerzijds die van de buffa opera met zijn bijna pijnlijk precieze uitbeelding van de karakters en zijn afwisselende ensembles en anderzijds de grotesk gestileerde oude opera seria te verenigen. Het resultaat is een opera met heerlijke muziek waarbij ook nog eens hartelijk gelachen mag worden...
La satiro de Gassmann pri la freneza mondo kiu estis la opera arto de Italio estas nur unu el multaj teatraĵoj kiuj naskiĝis dum la 18-a jarcento pri ĉi tiu temo. Oni povas respuri ilin ĉiujn en la pamfleto Il teatro alla moda (La teatro laŭmode) de Benedetto Marcello, kiu, per mordega sarkasmo, donas ‘konsilon’ al libretistoj, komponistoj, kantistoj (kastritaj!), primadonoj, teatro-direktoroj, orkestranoj, sceno-ŝovistoj, dekoraciistoj, dancistoj, kostumistoj, figurantoj, sufloroj, kopiistoj kaj - plej laste sed ne balaste - la patrinoj de la kantistinoj, kiuj subtenis siajn filinojn kvazaŭ amkuplistine. Ranieri de’ Calzabigi, kiu parenteze verkis ankaŭ la libreton por Orfeo ed Euridice de Gluck, donis ironiajn nomojn al la sennomaj personecoj de Marcello, kaj vivigis ilin en amuzega skripto, en kiu li bildigas la stultecon de la gekantistoj kaj la ĵaluzon inter libretistoj kaj komponistoj pere de multe da humuro kaj okuloj tre akraj por detaloj. En L’Opera Seria la ekzercado de serioza opera - kiun oni devos prezenti eĉ tiun vesperon! - okupas la centron de la scenejo. La problemoj estas tiel enormaj, ke ekestas serioza timo pri la nivelo de la prezento: ŝajnas, ke la stelula tenoro apenaŭ povas legi la notojn, ke liaj koleginoj interesiĝas nur pri siaj kostumoj kaj la nombro da arioj kiujn ili volas kanti, kaj ke la komponisto kaj la libretisto komencas boksi kiam necesas ŝanĝoj al la opero. En la fina akto ni vidas kiel la verko estas fiasko, kaj kiel la geartistoj, meze di malbisoj el la publiko, devas haste forlasi la scenejon.
Antaŭ ol Wolfgang Amadeus Mozart venis al Vieno en 1781, la muzikan vivon de la urbo (en la opera tereno) dominis Antonio Salieri kaj ĉi ties instruinto Florian Leopold Gassmann. Gassmann estas komponisto kiu zorge donas al sia opera rolantaro muzikan individuecon, kaj kiu scipovas verki interese kaj elane por la orkestro. Tiel li atingas la altan nivelon de instrumenta muziko de Vieno tiuepoke. Mozart parolis pozitive pri Gassmann, speciale pri lia religia muziko. Ironio ĉiam estas malfacila kaj tial ne tro ofta afero, sed eĉ pli malfacilas al komponisto satirizi muzikon mem, kaj eĉ pli, satirizi muzikan stilon tre najbaran al si mem. En sia ŝlagro L’Opera Seria Gassmann sukcesis perfekte unuigi du tute disajn muzikajn lingvojn kaj mondojn - unuflanke, tiu de la komika opero kun siaj preskaŭ embarase precizaj portretoj de la roluloj kaj konstante ŝanĝiĝantaj ensembloj, kaj aliflanke, tiu de la groteske stilizita antikva serioza opero. La rezulto estas opero kun grandioza muziko, sed tia, ke oni povas ankaŭ samtempe ridegi…
zat 23 april 2005 Arnhem 19:30 (laatste voorstelling)
WHEN? WHERE? WHAT TIME?
Wed 23 March 2005 The Hague, Holland 7:30 pm (first night)
Sat 26 March 2005 Enschede, Holland 7:30 pm
Wed 30 March 2005 Rotterdam, Holland 7:30 pm
Fri 1 April 2005 Maastricht, Holland 7:30 pm
Tue 12 April 2005 Eindhoven, Holland 7:30 pm
Tue 19 April 2005 Sittard, Holland 7:30 pm
Thu 21 April 2005 Groningen, Holland 7:30 pm
Sat 23 April 2005 Arnhem, Holland 7:30 pm (final performance)
KIAM? KIE? KIOMA HORO?
mer 23 marto 2005 Den Haag, Nederlando 19h30 (premiero)
sab 26 marto 2005 Enschede, Nederlando 19h30
mer 30 marto 2005 Rotterdam, Nederlando 19h30
ven 1 aprilo 2005 Maastricht, Nederlando 19h30
mar 12 aprilo 2005 Eindhoven, Nederlando 19h30
mar 19 aprilo 2005 Sittard, Nederlando 19h30
ĵaŭ 21 aprilo 2005 Groningen, Nederlando 19h30
sab 23 aprilo 2005 Arnhem, Nederlando 19h30 (fina prezento)
Florian Leopold Gassmann
L'Opera Seria
Commedia per musica in tre atti
To a text by Ranieri de' Calzabigi (1769)
Gassmann’s satire on the circus that was the Italian operatic stage is just one of many theatrical pieces which came into existence during the 18th century in connection with this subject. They can all be traced back to Benedetto Marcello’s lampoon Il Teatro alla Moda, which, with biting sarcasm, gives ‘advice’ to librettists, composers, male singers (castrati!), prima donnas, theatre directors, orchestral players, stagehands, scene painters, dancers, costumiers, extras, prompters, copyists and - last but not least - divas’ mothers, who, like some sort of female pimps, supported their daughters. Ranieri de’ Calzabigi, who incidentally also wrote the libretto for Gluck's Orfeo ed Euridice, gave ironic names to the Marcello's unnamed characters, and brought them to life in an amusing script in which the stupidity of the singers and the jealousy between poets and composers have been portrayed with a lot of humour and a sharp eye for detail. In L'Opera Seria the rehearsal of a serious opera which is to be performed that very evening! takes centre stage. The problems are of such a magnitude that there are serious fears for the quality of the performance: it seems that the star tenor can hardly read, his lady colleagues are only interested in their costumes and the number of arias they want to sing, and the composer and librettist take to fist-fighting when changes have to be made. In the last act we see how the opera is a flop, and how the performers, amid catcalls from the audience, have to leave the stage in haste.
Before Mozart came to Vienna in 1781, the musical life of the city (as far as opera was concerned) was dominated by Antonio Salieri and his teacher Florian Leopold Gassmann. Gassmann is a composer who takes the trouble of giving his operatic characters a musical individuality, and who can write interestingly and with zest for the orchestra. In this he matches the high level of instrumental music in Vienna at that time. Mozart had positive things to say about Gassmann, especially about his church music. Irony is always difficult and for that reason not so common, but what is even more difficult is for the composer to satirise music itself, and in addition to that, to satirise a musical style which is not so far from his own front door. In his ‘tour de force’ L'Opera Seria Gassmann succeeded perfectly in uniting two totally disparate musical languages and worlds on the one side, that of the opera buffa with its almost painfully precise illustration of the characters and its constantly-changing ensembles, and on the other side, the grotesquely stylised old opera seria. The result is an opera with great music, but one in which you can still have a good laugh as well…
